Trong cuộc sống, có những thủ tục hành chính tưởng chừng đơn giản nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi người. Đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, đăng ký nhận cha, mẹ, con không chỉ là việc hoàn thiện giấy tờ mà còn là căn cứ pháp lý để Nhà nước ghi nhận, bảo vệ các mối quan hệ gia đình và bảo đảm quyền lợi của mỗi cá nhân.

Câu chuyện dưới đây tại gia đình ông Hùng là một tình huống gần gũi, giúp mỗi người hiểu rõ hơn về ý nghĩa và trách nhiệm thực hiện các thủ tục hộ tịch.

Câu chuyện: Đừng để sự chậm trễ ảnh hưởng đến quyền lợi của con

Gia đình ông Hùng từ lâu được bà con trong xóm quý mến bởi nếp sống chăm chỉ, hòa thuận và gương mẫu. Các con của ông đều hiền lành, chịu khó làm ăn. Trong đó, anh Hải, con trai cả của ông, đã tổ chức đám cưới với chị Thắm hơn một năm trước và vừa có một bé trai kháu khỉnh.

Thế nhưng, do bận rộn việc làm ăn, lại nghĩ rằng “cưới hỏi có họ hàng hai bên chứng kiến là đủ”, anh Hải và chị Thắm chưa đi đăng ký kết hôn. Khi con chào đời, hai vợ chồng cũng chần chừ chưa làm giấy khai sinh cho cháu.

Một buổi sáng, khi ông Hùng đang ngồi uống nước trước sân, anh Hải bước vào với vẻ mặt lo lắng:

• Bố ơi, chắc mai con phải đến Trung tâm Phục vụ hành chính công phường một chuyến.

Ông Hùng ngạc nhiên hỏi:

• Có việc gì mà phải đến Trung tâm Phục vụ hành chính công phường?

Anh Hải thở dài:

• Vợ chồng con đưa cháu đi bệnh viện khám thì được hướng dẫn phải đăng ký khai sinh cho cháu mới thuận tiện làm thẻ bảo hiểm y tế và thực hiện các thủ tục liên quan. Mà đến giờ con vẫn chưa làm giấy khai sinh cho cháu.

Nghe vậy, ông Hùng xua tay:

• Tưởng chuyện gì lớn. Mai đến đó làm là xong thôi. Ngày xưa các cụ có giấy tờ gì đâu mà vẫn sống bình thường.

Chị Thắm ngồi bên cạnh, ái ngại nói:

• Con cũng nghĩ đơn giản như vậy nên cứ lần lữa mãi. Không ngờ bây giờ giấy khai sinh lại cần cho nhiều việc đến thế.

Sáng hôm sau, anh Hải và chị Thắm đến Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Trần Phú để tìm hiểu, thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh cho con.

Sau khi nghe hai vợ chồng trình bày, chị Hòa, công chức tiếp nhận hồ sơ lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, nhẹ nhàng giải thích:

• Anh chị cần hiểu rằng, đăng ký khai sinh là một trong những nội dung đăng ký hộ tịch rất quan trọng. Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch đầu tiên của mỗi cá nhân, ghi nhận những thông tin cơ bản như họ và tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, quốc tịch, quê quán và thông tin của cha, mẹ. Đây là căn cứ pháp lý để xác định nhân thân của mỗi người, phục vụ việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong suốt cuộc đời.

Sau này, khi trẻ đi học, khám chữa bệnh, tham gia bảo hiểm y tế, thực hiện thủ tục cấp căn cước hoặc các thủ tục hành chính khác đều cần đến thông tin hộ tịch đã được đăng ký.

Anh Hải nghe xong gật đầu:

• Đúng là trước giờ tôi chủ quan quá. Cứ nghĩ con còn nhỏ, chưa cần giấy tờ gì.

Chị Hòa tiếp tục trao đổi, hướng dẫn hai vợ chồng chuẩn bị hồ sơ. Tuy nhiên, khi kiểm tra thông tin, chị phát hiện anh Hải và chị Thắm chưa có giấy chứng nhận kết hôn.

Chị Hòa hỏi:

• Anh chị đã đăng ký kết hôn chưa?

Anh Hải ngập ngừng:

• Dạ... chưa ạ. Vợ chồng tôi có tổ chức cưới hỏi đầy đủ, hai bên gia đình, họ hàng đều biết.

Chị Hòa ôn tồn giải thích:

• Tổ chức đám cưới là phong tục tốt đẹp, thể hiện sự gắn kết của hai bên gia đình. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, việc kết hôn phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc tổ chức cưới hỏi theo phong tục không thay thế cho thủ tục đăng ký kết hôn. Nếu không đăng ký kết hôn theo quy định thì quan hệ hôn nhân không có giá trị pháp lý.

Chị Thắm lo lắng hỏi:

• Vậy bây giờ con tôi có được đăng ký khai sinh không chị?

Chị Hòa mỉm cười trấn an:

• Anh chị yên tâm. Trẻ em sinh ra đều có quyền được đăng ký khai sinh. Việc cha mẹ chưa đăng ký kết hôn không phải là lý do để từ chối đăng ký khai sinh cho trẻ. Tuy nhiên, do anh chị chưa đăng ký kết hôn nên việc ghi thông tin người cha trong giấy khai sinh của cháu cần được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.

Anh Hải sốt ruột hỏi:

• Vậy tôi muốn được ghi tên là cha của cháu trong giấy khai sinh thì phải làm thế nào?

Chị Hòa giải thích:

• Theo khoản 3 Điều 16 Thông tư số 04/2020/TT-BTP ngày 28/5/2020 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, trường hợp con do người vợ sinh ra trước thời điểm đăng ký kết hôn, chưa được đăng ký khai sinh mà khi đăng ký khai sinh, vợ chồng có văn bản thừa nhận là con chung thì thông tin về người cha được ghi ngay vào Giấy khai sinh của người con mà không phải thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, con riêng biệt.

Như vậy, trong trường hợp của anh chị, nếu đủ điều kiện kết hôn và tự nguyện xác lập quan hệ hôn nhân thì có thể thực hiện đăng ký kết hôn trước. Sau đó, khi đăng ký khai sinh cho cháu, anh chị lập văn bản cùng thừa nhận cháu là con chung để cơ quan đăng ký hộ tịch xem xét, ghi thông tin người cha vào Giấy khai sinh theo quy định.

Trường hợp không thực hiện theo cách này thì việc đăng ký khai sinh và xác định quan hệ cha, con phải được giải quyết theo trình tự, thủ tục tương ứng của pháp luật hộ tịch.

Nghe đến đây, chị Thắm quay sang chồng:

• Chỉ vì mình chủ quan mà giờ phải tìm hiểu, thực hiện thêm nhiều thủ tục quá anh nhỉ.

Anh Hải gật đầu:

• Đúng là vậy. Lẽ ra việc nào cần làm thì mình nên chủ động thực hiện ngay từ đầu.

Chị Hòa tiếp lời:

• Thủ tục hộ tịch không phải để gây khó khăn cho người dân mà là để ghi nhận, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi người. Đăng ký khai sinh giúp trẻ có giấy tờ pháp lý đầu tiên để thực hiện quyền học tập, chăm sóc sức khỏe và các quyền lợi khác. Đăng ký kết hôn là căn cứ để Nhà nước công nhận quan hệ vợ chồng, xác lập quyền và nghĩa vụ giữa hai bên. Còn đăng ký nhận cha, mẹ, con giúp xác lập quan hệ cha, mẹ, con về mặt pháp lý, bảo đảm quyền lợi chính đáng của trẻ em.

Sau khi được hướng dẫn cụ thể, anh Hải và chị Thắm đã thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn. Tiếp đó, hai vợ chồng lập văn bản thừa nhận con chung và hoàn thiện hồ sơ đăng ký khai sinh cho con theo hướng dẫn của cơ quan đăng ký hộ tịch.

Sau khi nhận Giấy chứng nhận kết hôn và Giấy khai sinh của con, anh Hải xúc động nói:

• Cảm ơn chị đã hướng dẫn tận tình. Trước đây tôi cứ nghĩ quan trọng là vợ chồng sống với nhau hạnh phúc, còn giấy tờ chỉ là hình thức. Giờ tôi mới hiểu, giấy tờ hộ tịch chính là căn cứ pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mỗi thành viên trong gia đình.

Tối hôm đó, cả gia đình quây quần bên mâm cơm. Ông Hùng trầm ngâm nói:

• Trước đây bố cứ nghĩ hộ tịch chỉ là vài thủ tục giấy tờ đơn giản. Giờ mới thấy mỗi giấy tờ đều liên quan trực tiếp đến quyền lợi của từng người. Không có giấy khai sinh thì cháu có thể gặp khó khăn khi đi học, khám bệnh và thực hiện các quyền lợi khác. Không đăng ký kết hôn thì quan hệ vợ chồng chưa được pháp luật công nhận.

Anh Hải tiếp lời:

• Con cũng rút ra bài học lớn. Việc gì pháp luật đã quy định thì mình nên chủ động tìm hiểu và thực hiện đầy đủ. Nếu đăng ký khai sinh cho con và đăng ký kết hôn ngay từ đầu thì đã không phải lúng túng như vừa rồi.

Chị Thắm nhìn con rồi nhẹ nhàng nói:

• Từ nay, việc gì liên quan đến giấy tờ hộ tịch của gia đình, mình phải chủ động tìm hiểu và thực hiện cho đúng. Làm đúng không chỉ để thuận tiện trong cuộc sống mà còn để bảo vệ quyền lợi cho con mình.
• * Căn cứ pháp lý:

• - Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13 ngày 20/11/2014.

• - Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014.

• - Luật Trẻ em số 102/2016/QH13 ngày 05/4/2016.

  - Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch

• - Thông tư số 04/2020/TT-BTP Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật hộ tịch và Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hộ tịch